Viños Rías Baixas


Variedades de uva autóctona

A historia deixou patente a cultura vitivinícola existente nas Rías Baixas galegas. A súa aposta polas variedades de uva autóctona non é casualidade, senón o resultado da tradición vitivinícola en cada unha das cinco subzonas desta Denominación de Orixe (Condado do Tea, O Rosal, O Salnés, Ribeira do Ulla e Soutomaior) que, unha vez máis, demostraron que a dita tipoloxía de uva é a que mellor se adapta ao seu clima e solo. A esta traxectoria, fundamentada na tradición, sumouse a innovación tecnolóxica que o sector aplica aos seus viños.

O cultivo destas variedades autóctonas demostra a existencia dunha riqueza varietal capaz de personalizar os viños das cinco subzonas (Condado do Tea, O Rosal, O Salnés, Ribeira do Ulla e Soutomaior) que compoñen a Denominación de Orixe Rías Baixas.

O Prego de Condicións do Consello Regulador recolle as seguintes variedades:

  • Brancas: Albariño, Loureira blanca o Marqués, Treixadura, Caiño blanco, Torrontés y Godello.
  • Tintas: Caiño tinto, Castañal, Espadeiro, Loureira tinta, Sousón, Mencía, Brancellao y Dozal.

Sen dúbida, a variedade raíña nesta Denominación de Orixe é a Albariña. Facendo un pequeno repaso histórico, en 1975 había cultivadas 200 hectáreas, mentres que na actualidade xa se superan as 4.000 ha. Esta variedade alcanza a súa máxima expresión cualitativa no clima e solo propios desta zona. Ademais, se analizamos o seu código xenético, a dita variedade posúe unha gran capacidade de produción de azucres, superando nun 12% o volume de alcol. Outra das características excepcionais da Albariña é que mantén unha riqueza en ácidos que moi poucas variedades conseguen en todo o mundo, unida a unha riqueza en compoñentes aromáticos e sápidos que fai os seus viños moi identificables.

Outra variedade, a Loureira, tamén coñecida como Marqués, é apreciada pola súa riqueza en aromas e sabores orixinais que lembran ao loureiro, de onde toma o seu nome, e que confiren unha gran personalidade aos viños. Calidades ás que non son alleas os viticultores e as adegas desta Denominación. Aínda que non é unha variedade contemplada para a elaboración de viños monovarietais, porque a súa relación azucre-ácidos non é a máis óptima (baixa produción de azucre e elevada de ácidos), a achega prudente da Loureira a plurivarietais en base ao Albariño permite a obtención duns viños de gran nivel e orixinalidade, como os da subzona do Rosal.

Pola súa banda, a Treixadura, que é a terceira variedade de calidade recomendada para o cultivo, ten un hábitat natural na subzona do Condado do Tea, aínda que está pouco estendida. Trátase dunha variedade que achega frescura e acidez aos viños, engadindo eses toques de mazá verde.

As variedades tintas contan ata o de agora cunha presenza menor na Denominación de Orixe Rías Baixas. Pero o certo é que durante os últimos anos a aposta do sector por incorporar novos viños que acheguen diversidade á produción, unido ás novas demandas do mercado, está a cambiar esta tendencia. Cada vez son máis os viticultores que incorporan variedades tintas aos seus viñedos, atraídos pola singularidade de variedades como a Brancellao, Espadeiro, Caíño tinto, Sousón, Loureira tinta, Mencía, Dozal e Castañal, que achegan orixinalidade e diferenciación a estes viños tintos. Ata o de agora estas variedades tintas elaboráronse tradicionalmente neste territorio para autoconsumo.

Tipos de viños

Segundo o Prego de Condicións da D.O. Rías Baixas, os viños producidos e elaborados deben superar o proceso de verificación do Consello Regulador. Cada partida de viño producido na D.O. Rías Baixas sométese a un exhaustivo control, consistente nunha análise química e organoléptica.

Os tipos de viños que se distinguen dentro desta denominación son os seguintes:

  • Rías Baixas Albariño: Viño monovarietal elaborado co 100% de uvas da variedade Albariña procedente de calquera das subzonas.
  • Rías Baixas Condado de Tea: Viño plurivarietal, elaborado con uvas das variedades Albariña e Treixadura nun 70% como mínimo de ambas, sendo o resto das demais variedades brancas admitidas. Todas elas producidas na subzona do Condado do Tea.
  • Rías Baixas Rosal: Plurivarietal, composto polas variedades de Albariña e Loureira cun mínimo do 70% de ambas as variedades; o resto de variedades deben estar admitidas polo Consello e estar producidas na subzona do Rosal.
  • Rías Baixas Val do Salnés: Incorpora polo menos un 70% de uvas da variedade Albariña, mentres que o 30% restante debe incluír variedades admitidas e producidas na subzona do Val do Salnés.
  • Rías Baixas Ribeira do Ulla: Plurivarietal que precisa de como mínimo un 70% da variedade Albariña, mentres que o resto debe ser de variedades admitidas e producidas na subzona Ribeira do Ulla.
  • Rías Baixas: Viño Plurivarietal a partir de variedades brancas recoñecidas, producidas en calquera das cinco subzonas.
  • Rías Baixas Barrica: Trátase de viños elaborados na zona xeográfica a partir de calquera variedade branca autorizada. Séguese un proceso de elaboración similar ao dos viños brancos, coa diferenza de que pasan unha estancia en envases de madeira dun tamaño non superior a 600 litros, indicándose en todo caso na etiquetaxe o tempo, en meses ou anos, que permaneceu neses recipientes.
  • Rías Baixas Tinto: Esta tipoloxía elabórase a partir das variedades tintas recoñecidas polo Consello, producidas en calquera das cinco subzonas, en base ao que marca o Prego de Condicións.
  • Rías Baixas Espumoso: Elaborado a partir das variedades recoñecidas, producidas en calquera das subzonas, cumprindo os límites analíticos estipulados no Prego de Condicións do Consello Regulador, a normativa nacional e comunitaria referente aos viños espumosos de calidade e os que se establezan no Manual de calidade.

Os viños das Rías Baixas, na súa maioría, son sen crianza. Con todo, a súa evolución en botella foi encomiada por numerosos críticos, catadores, distribuidores e prensa especializada. A acidez propia da variedade Albariño permite a estes viños prolongar a súa vida, de maneira que a coexistencia de anadas, como sucede cos viños tintos, é a tendencia de futuro na que traballan o Consello Regulador e as adegas. De feito, agora nalgúns restaurantes con cartas de viño moi profesionalizadas xa se poden atopar viños das Rías Baixas de diferentes colleitas. O propio catador, á hora de seleccionar o viño, en función da comida xa aconsella cal é a anada que encaixa mellor en función do tipo de menú e do momento. A iso hai que sumarlle que durante os últimos anos as adegas desta denominación están a apostar por outro tipo de elaboracións como poden ser a crianza sobre leas en aceiro, os viños elaborados en madeira ou os escumosos. Tamén moitos destes viños das Rías Baixas xa están presentes no mercado nacional e internacional.

Os viños plurivarietais como poden ser o Rosal e Condado do Tea incorporan outras variedades propias da subzona como a Loureira e a Treixadura, respectivamente. Estes viños posúen un aroma intenso, cunha lixeira acidez, e son complexos en boca, onde a influencia das variedades da zona achega matices diferenciadores con sensacións vexetais e florais no nariz achegadas polo linalol (rosa) e o hexanol (vexetal).

Inicialmente a Universidade de Vigo e máis recentemente a Misión Biolóxica de Galicia, pertencente ao CSIC, levan varios anos desenvolvendo proxectos de investigación dirixidos a definir o perfil sensorial dos viños da Denominación de Orixe Rías Baixas, contando para iso coa colaboración do panel de cata do Consello Regulador e do seu Departamento Técnico. Os primeiros resultados publicados pola Misión Biolóxica de Galicia (Vilanova et ao.

2009, 2010), seguindo a metodoloxía de Análise Sensorial Descritiva Cuantitativa (QDA) e baseándose na Norma ISO 11035, describen o viño Albariño da D.O. Rías Baixas como un viño complexo a nivel aromático debido ao gran número de descritores que o caracterizan, entre os que destacan a mazá, cítricos, florais (rosa), froita madura e herbáceos.

¿Como catar un viño das Rías Baixas? A continuación pódese descargar a ficha de cata dun monovarietal de Albariño Rías Baixas.